أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
10
قانون ( فارسى )
تعليم دوم بحث در اركان : و آن شامل يك فصل است . اركان « 21 » - « 22 » - « 23 » ( عناصر ) نوعى اجسام ساده هستند كه اجزاى اوليه تن آدمى و موجودات ديگر را تشكيل مىدهند . عناصر هرگز به اجزائى كه از لحاظ ظاهر ( شكل ) مختلف هستند تقسيم نمىشوند . عنصرها بخشهائى از آميزهها هستند و از آميزش عنصرها با همديگر ، انواع موجودات كه از لحاظ صورت گوناگون هستند بوجود مىآيند .
--> ( 21 ) - بخش اركان در ترجمهء انگليسى قانون بدين صورت شروع شده است : اركان نخستين اجزاى تشكيلدهندهى جسم آدمى و ديگر اجسام هستند ، و اجسام سادهاى هستند كه به اجزاى تركيبى جديد قابل تقسيم نيستند . بر اثر اختلاط و انتظام آنهاست كه اجسام مختلف در طبيعت شكل گرفته است . هر طبيب بايد بپذيرد كه از جهت فيزيكى ) علوم طبيعى ) فقط چهار عنصر وجود دارد نه بيشتر و نه كمتر ؛ دو عنصر سبك و دو عنصر ديگر سنگين هستند . آتش و هوا سبك و خاك و آب سنگين هستند . ( 22 ) - اركان در اصطلاح حكما اجسام بسيطى هستند غير قابل تقسيم به اجسام - مختلفه و اجزاء اوليه بدن انسان و غير انسان را تشكيل مىدهند و چهارتا هستند : 1 - آتش و آن گرم و خشك است . 2 - هوا و آن گرم و تر است . 3 - آب و آن سرد و تر است . 4 - خاك و آن سرد و خشك است . ( از كتاب قانونچه ، تأليف محمود بن عمر چغمينى ، به ترجمه و تحشيه دكتر محمد تقى مير ) . ( 23 ) - با بهرهگيرى از فيزيك جديد ، مىتوانيم چنين توجيه كنيم كه منظور از عناصر اربعه عناصر مادى نبوده است ، بلكه مجرداتى را شامل مىشده است كه نشانه و نمايانگر دو كيفيت ماده و انرژى بودهاند . دقيقا بايد بين اين مجردات و خاك و آب و هوا و آتش فرقى قايل شد . در هريك از عناصر اربعه سه عنصر ديگر وجود دارد و به تناسب غلبهء يك عنصر بر سه عنصر ديگر نام عنصر غالب بر آن نهاده شده است . در توجيه عناصر اربعه بهتر است از گفته « سر آرتور ادينگتن » استاد نجوم دانشگاه كمبريج و رهبر حاميان نظريه نسبيت مدد گيريم كه مىگويد « زمان و مكان و ماده و نور و رنگ و تمام اجسام و اشياء مخلوق كه تا اين حد حقيقى و واضح و جدا از هم به نظر مىآيند ، اگر با وسايل فيزيكى بدقت در آنها غور شود سرانجام به عناصر اربعه خواهيم رسيد » .